Kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX- đầu thế kỷ XX

Kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX- đầu thế kỷ XX

Khuyến mại Chính sách bảo hành

Thể loại: Khoa học, xã hội

Cập nhật:

Kiểu file: doc

Người đăng:

Điểm download: 1000

Lượt tải: 5

để ủng hộ website nếu bạn thấy tài liệu này có giá trị, xin cám ơn!
Click
Chính sách đảm bảo Tài liệu này của thành viên thuvien24 và được Thuvien24.com đảm bảo. Xem chi tiết

Mở đầu

1. Lý do chọn đề tài
    1.1. Tác giả và loại hình tác giả văn học trung đại Việt Nam là một vấn đề đang được quan tâm nghiên cứu. Đặc biệt loại hình nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam giai đoạn chuyển tiếp từ trung đại sang hiện đại (nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX) còn chứa đựng nhiều điều mới mẻ và đòi hỏi phải được tìm hiểu, nghiên cứu kỹ. Đề tài vì vậy mang một ý nghĩa khoa học và thực tiễn cấp thiết trên nhiều phương diện.
    1.2. Kiểu tác giả nhà nho tài tử ở giai đoạn chuyển tiếp này tỏ ra hết sức độc đáo với những đặc điểm đặc sắc của văn học trong một bối cảnh x• hội mới. Nó đòi hỏi phải có công trình nghiên cứu, khảo sát, xác định một cách cụ thể, hệ thống. Nghiên cứu vấn đề này luận văn nhằm góp phần đáp ứng yêu cầu mang tính thời sự ấy.
    1.3. Loại hình nhà nho tài tử “cuối mùa” (giai đoạn cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX) gồm những tác giả không chỉ giữ vị trí quan trọng trong lịch sử văn học dân tộc, mà còn giữ vị trí quan trọng trong chương trình văn học ở học đường. Do đó, nghiên cứu Kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, luận văn còn có ý nghĩa thiết thực trong vận dụng vào giảng dạy - học tập thơ văn ở nhà trường phổ thông.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
2.1. Về loại hình tác giả nhà nho và nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam trung - cận đại
Việc nghiên cứu và nhận thức tiến trình phát triển của văn học các nước Đông á nói chung, văn học Việt Nam nói riêng không thể nào thực hiện được nếu thiếu đi sự hiểu biết nhiều loại học thuyết khác nhau, bởi các học thuyết này gây ra những tác động mạnh mẽ lên sự phát triển văn học. Đối với Việt Nam, Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo có ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống tư tưởng, tinh thần, đặc biệt là văn học. Hơn bất cứ học thuyết nào trong tam giáo, Nho giáo có vai trò ảnh hưởng quyết định đến lịch sử văn học Việt Nam trong thời kỳ trung đại. Loại hình tác giả nhà nho chiếm địa vị chính thống trên văn đàn. Đây là đội ngũ tác giả chủ lực với số lượng lớn, tác phẩm nhiều. Song, do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong quá trình nghiên cứu và giảng dạy bộ môn lịch sử văn học Việt Nam, giới nghiên cứu vẫn chưa có điều kiện xác định rõ và đầy đủ vị trí, vai trò và ảnh hưởng của Nho giáo đối với lịch sử văn học dân tộc, cũng như loại hình tác giả nhà nho. Cho đến hôm nay, ở Việt Nam đ• có khá nhiều công trình nghiên cứu về Nho giáo. Tuy nhiên, lịch sử nghiên cứu nó gián đoạn chứ không phát triển liên tục. Nếu tính riêng ở Việt Nam, việc trình bày Nho giáo một cách chính diện, có hệ thống trước hết phải kể đến công trình Nho giáo của Trần Trọng Kim. Trước cách mạng Tháng tám, một số tác giả cũng đ• trình bày học thuyết này, như Phan Bội Châu, Ngô Tất Tố… song chưa hoàn chỉnh, và còn nhiều hạn chế. Từ sau cách mạng Tháng tám đến đầu thập kỷ 80, phần nghiên cứu của tác giả Việt Nam không nhiều. Rất đáng chú ý là công trình Sự phát triển của tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng Tháng tám của Trần Văn Giàu. ở đó, tác giả đ• trình bày Nho giáo chủ yếu ở phương diện tư tưởng, chứ không chủ trương nhấn mạnh vai trò quyết định của nó tới đời sống văn học. Trong những năm gần đây, giới nghiên cứu đ• có sự quan tâm cao hơn tới Nho giáo và loại hình tác giả nhà nho. Các tác giả Nguyễn Khắc Viện, Trần Đình Hượu, Quang Đạm từ năm 1984 trở lại đây là những tác giả đ• có những công trình nghiên cứu nghiêm túc, hệ thống về Nho giáo. Đặc biệt, Trần Đình Hượu với các bài viết Mấy ý kiến bàn về nghiên cứu Nho giáo, Nho giáo và văn học nghệ thuật, sách Nho giáo và văn học Việt Nam trung- cận đại, giáo trình Lịch sử văn học Việt Nam 1900 – 1930  đ• quan tâm sâu sắc về mối quan hệ giữa Nho giáo và văn học. Một số tác giả khác trong các bài viết và các chuyên luận, giáo trình đều có đề cập tới vấn đề này. Nhưng có một thực tế, nó vẫn chưa được giải quyết triệt để.
Trong các công trình nghiên cứu Nho giáo hiện đang được lưu hành, hầu như các tác giả đều thừa nhận sự tồn tại của hai loại hình nhà nho: nhà nho hành đạo và nhà nho ẩn dật. Tuy nhiên, vai trò của hai loại hình nhà nho này vẫn chưa được nghiên cứu đầy đủ, cặn kẽ. Đối với loại hình nhà nho tài tử, loại hình nhà nho xuất hiện muộn màng hơn hai loại hình nhà nho nói trên về mặt thời gian, nhưng lại có vị trí hết sức quan trọng trong sự phát triển của x• hội nói chung, nghệ thuật nói riêng, giới nghiên cứu đ• đi vào tìm hiểu. Song, đây vẫn còn là hiện tượng có nhiều vấn đề cần giải quyết. Tư tưởng về sự tồn tại  của loại hình nhà nho tài tử như là loại hình tác giả thứ ba của văn chương Nho giáo ở Việt Nam lần đầu tiên được Trần Đình Hượu đề xuất trong phần viết về Tản Đà - Nguyễn Khắc Hiếu, và ở một số bài nghiên cứu khác. Giáo sư đ• nêu ra những phẩm chất chính của người tài tử:
Người tài tử coi “tài” và “tình”, chứ không phải đạo đức, làm nên giá trị của con người. Đó là chỗ để họ tự phân biệt với người thánh hiền và họ lấy chỗ đó làm điều tự hào. Người “tài tử” quan niệm “tài” nhiều cách. Có thể là tài kinh luân như Nguyễn Công Trứ. Có thể là tài học vấn như Cao Bá Quát. Có thể là tài cầm quân đánh giặc. Nhưng dù đ• có những tài như vậy, vẫn phải có thêm tài văn chương “nhả ngọc phun châu”, tài cầm kỳ thi họa, những thứ nghệ thuật tài hoa, gắn bó với tình nữa, mới thành người tài tử [43, tr170]
Trong cuốn Nho giáo và văn học Việt Nam trung cận đại,  tác giả có sự phân biệt giữa ba loại hình nhà nho:
Xét về mặt tác giả văn học, hình như có một sự khác biệt rõ rệt giữa ba mẫu nhà nho: người hành đạo, người ẩn dật, và người tài tử. Người hành đạo và người ẩn dật là con sinh đôi, thay thế nhau xuất hiện trong những tình thế khác nhau của x• hội nông thôn - cung đình cố hữu. Còn người tài tử ra đời chậm, gắn với sự phát triển eo hẹp của đô thị. Nhà nho tài tử đối lập tài với đức, tình với tính, coi trọng thích thú  cá nhân, đòi tự do phóng khoáng và hưởng lạc thú trần tục [21, tr53,54]
Ông cũng đ• nêu lên sự thành công ở mặt thể loại của đội ngũ nhà nho tài tử. Cuối cùng rút ra kết luận: nhìn toàn bộ sáng tác, họ không chống quan niệm văn học Nho giáo. Dần dần, khái niệm “nhà nho tài tử” cũng được nhiều nhà nghiên cứu khác sử dụng. Phan Ngọc trong cuốn Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong Truyện Kiều, tuy không có một giới thuyết nào về việc sử dụng khái niệm này, nhưng cũng đ• đề cập đến nó. Ông cho rằng vào giai đoạn văn học thế kỷ XVIII – nửa đầu thế kỷ XIX,
Tư tưởng thị dân đòi hưởng lạc, đòi hỏi hạnh phúc, chống lại thói an bần lạc đạo xuất hiện, và trở thành xu thế chính. Các tài tử ra đời để thay thế các quân tử, các trượng phu, là những người độc chiếm văn đàn trước đây. Các tài tử ấy học đạo thánh hiền, nhưng suy nghĩ theo lối thị dân [37, tr45]
Trần Đình Sử trong Mấy vấn đề thi pháp văn học trung đại Việt Nam có lướt qua việc phân loại tác giả nhà nho: “Việc phân chia nhà nho thành các kiểu nhà nho hành đạo, nhà nho ẩn dật, nhà nho tài tử có ý nghĩa để nghiên cứu loại hình tác giả văn học trung đại. Đặc biệt nhà nho tài tử quả là một hiện tượng độc đáo”[49, tr122]. Trên cơ sở kế thừa kết quả nghiên cứu của những người đi trước, Trần Ngọc Vương trong các bài giảng, các báo cáo khoa học đ• nhiều lần phát triển thêm tư tưởng về người tài tử. Với công trình Loại hình học tác giả văn học nhà nho tài tử và văn học Việt Nam tác giả Trần Ngọc Vương đ• trình bày một cách có hệ thống hai loại hình nhà nho chính thống: hành đạo và ẩn dật, cũng như văn học của họ. Cặn kẽ hơn, tác giả đi sâu vào nghiên cứu loại hình nhà nho tài tử: sự hình thành, phát triển, sự đổi thay của hệ thống chủ đề, đề tài và hệ thống hình tượng; sự biến đổi của hệ thống thể loại và ngôn ngữ văn học. Tuy nhiên, trong công tình nghiên cứu ấy, vẫn còn một số vấn đề chưa được giải quyết thấu đáo. Đặc biệt, đặc trưng mỗi thời kỳ phát triển của loại hình nhà nho tài tử chưa được phân biệt rõ ràng.
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đều đ• đề cập đến Nho giáo, và mối quan hệ giữa nó với văn học, và kiểu tác giả nhà nho. Tuy nhiên, mức độ nông sâu có khác nhau. Loại hình nhà nho tài tử đang còn là một hiện tượng văn học chứa đựng nhiều vấn đề đòi hỏi phải nghiên cứu thêm.
2.2.  Kiểu tác giả nhà nho tài tử ở giai đoạn "cuối mùa" trong văn học Việt Nam
Như luận văn đề cập, trong lịch sử văn học đ• có khá nhiều công trình nghiên cứu về loại hình tác giả nhà nho nói chung, nhà nho tài tử nói riêng. Song, chưa có công trình khoa học nào thực sự tìm hiểu một cách có hệ thống các giai đoạn phát triển của kiểu tác giả nhà nho tài tử. Xuất hiện vào thế kỷ XVIII và tồn tại cho đến đầu thế kỷ XX, loại hình tác giả này có những đặc trưng độc đáo. Mỗi giai đoạn gắn với một bối cảnh x• hội đặc thù, sáng tác của nhà nho tài tử sẽ bộc lộ những đặc điểm riêng. Vào nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, trong chế độ thực dân nửa phong kiến, nhóm nhà nho tài tử xuất hiện trở lại. Kiểu tác giả nhà nho tài tử ở giai đoạn chuyển tiếp này tỏ ra hết sức độc đáo với nhiều hiện tượng mới mẻ. Chu Mạnh Trinh, Dương Lâm, Dương Khuê, Trần Tế Xương, Tản Đà đều được các nhà khoa học, nhà phê bình văn học tìm hiểu, nghiên cứu trong nhiều công trình chuyên luận, báo cáo khoa học. ở mức độ khái quát hơn, Nguyễn Lộc trong giáo trình " Văn học Việt Nam (nửa cuối thế kỷ XVIII đến hết thế kỷ XIX)" đ• chia các nhà nho tài tử nửa sau thế kỷ XIX thành hai xu hướng chính. Thứ nhất là khuynh hướng văn học tố cáo hiện thực với tác giả tiêu biểu: Trần Tế Xương. Thứ hai là khuynh hướng văn học hưởng lạc thoát ly, với nhóm nhà thơ Dương Lâm, Dương Khuê, Chu Mạnh Trinh. Tuy nhiên sự đánh giá của tác giả Nguyễn Lộc về nhóm nhà nho tài tử này có một số điểm chưa thỏa đáng. Ông viết:
Trên bối cảnh chung là sự thất bại của phong trào chống Pháp và việc đặt ách thống trị của thực dân Pháp lên đất nước ta, các nhà thơ thuộc khuynh hướng hưởng lạc thoát ly vốn là những người xuất thân từ tầng lớp quan lại suy tàn, mang sẵn tâm lý tùy thời... Họ làm quan là để có điều kiện thỏa m•n cuộc sống hưởng lạc cá nhân, và sáng tác cũng là một cách để thỏa m•n cuộc sống ấy. Trong thơ văn của họ, thỉnh thoảng cũng có bài nói đến thời thế, ngụ một chút tâm sự, xa gần đả kích một thói xấu, hoặc đeo đuổi hình bóng của người đẹp ngày xưa. Nhưng chủ yếu là nói về cuộc sống ăn chơi của họ ở các nhà chứa, nhà cô đầu [26, tr604]
Đến đầu thế kỷ XX, Tản Đà được nghiên cứu vừa với tư cách cá nhân vừa với tư cách một đại diện cuối cùng của loại hình nhà nho tài tử. Ông là một điển hình văn học giao thời 1900-1930. Rất nhiều công trình của các nhà nghiên cứu đ• đi tìm hiểu hiện tượng văn học độc đáo này. Riêng Trần Ngọc Vương dưới cái nhìn loại hình đ• đánh giá:
Trong môi trường thành thị, hợp pháp, sáng tác của Tản Đà là sáng tác của một nhà nho tài tử...càng về cuối Tản Đà càng bộc lộ rõ những hạn chế cơ bản của một dòng văn học cũng bị phủ định. Sáng tác của Tản Đà đ• tuân theo quy luật vận động dẫn đến tàn cục của dòng văn học cũ [65, tr427].
Như vậy, Tản Đà mang đầy đủ đặc trưng, bi kịch của loại hình nhà nho tài tử đầu thế kỷ XX. Tổng quan hơn, Trần Ngọc Vương trong công trình Loại hình học tác giả văn học, nhà nho tài tử và văn học Việt Nam đ• đề cập tới văn học của nhà nho tài tử giai đoạn cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Song, tác giả mới chỉ dừng lại trong việc xem xét khả năng tồn tại, phản ứng của lớp nhà nho tài tử "cuối mùa" ở vào hoàn cảnh x• hội mới. Kết thúc phần viết của mình, Trần ngọc Vương nhận xét: "Việc duy trì mạch văn chương cuối thế kỷ XIX với tác giả Chu Mạnh Trinh, Dương Khuê... đáng được ghi nhận lại một cách công bằng" [64,tr192]. Đến đầu thế kỷ XX, khả năng tồn tại của loại hình tác giả này được tác giả nhận định:
Sự biến dạng của văn chương tài tử trong môi trường x• hội tư sản hóa vẫn không giúp họ kéo dài được bao lăm vận mệnh của đẳng cấp mình, bởi đó là "Cái chết đ• được báo trước". Với tư cách một mẫu người trí thức truyền thống và một loại hình tác giả văn học, nhà nho tài tử đi dần vào chung cục [64, tr193]
Như vậy, các công trình nghiên cứu vẫn chưa đi sâu khai thác đặc trưng cụ thể của loại hình tác giả nhà nho tài tử giai đoạn "cuối mùa". Vì thế, hiện tượng văn học này còn có nhiều ẩn số đòi hỏi sự khám phá.
2.3 Trên cơ sở tiếp thu ý kiến của những người đi trước, luận văn có thể nói là công trình thực sự đi sâu, tập trung nghiên cứu đặc điểm kiểu tác giả nhà nho tài tử "cuối mùa" trong văn học Việt Nam với một cái nhìn hệ thống, và với tư cách là vấn đề có tính chuyên biệt.
3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi giới hạn của đề tài
    3.1. Đối tượng nghiên cứu
    Đối tượng nghiên cứu của luận văn là:  Kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.
    3.2. Phạm vi, giới hạn của đề tài
    3.2.1. Luận văn khảo sát sáng tác của các nhà nho tài tử giai đoạn nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX. Từ đó luận văn đi vào phân tích, luận giải, xác định những đặc điểm độc đáo mang tính loại hình trong sáng tác nghệ thuật của lớp nhà nho tài tử cuối mùa này.
    3.2.2. Tài liệu mà luận văn dựa vào để tìm hiểu, khảo sát chủ yếu là các cuốn:
    - Chu Mạnh Trinh, thơ và giai thoại của Lê Văn Ba, Nxb Văn hoá thông tin Hà Nội, 1999.
    - Tú Xương-tác phẩm, giai thoại do Đỗ Huy Vinh - Mai Anh Tuấn - Nguyễn Văn Huyền sưu tầm, Nxb Hội văn học nghệ thuật, Hà Nam Ninh, 1986.
    - Tuyển tập thơ ca trù do Ngô Linh Ngọc - Ngô Văn Phú biên soạn và giới thiệu, Nxb Văn học Hà Nội, 1987.
- Hợp tuyển thơ văn Việt Nam thế kỷ XVIII - nửa đầu XIX  do Huỳnh Lý chủ biên và giới thiệu, Nxb văn học, Hà Nội, 1976.
- Thơ văn yêu nước nửa sau thế kỷ XIX do Nhiều tác giả biên soạn, Nxb văn học Hà Nội, 1976.
    4. Nhiệm vụ nghiên cứu
    4.1. Đưa ra cái nhìn tổng quan về kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam và đóng góp của họ cho lịch sử văn học dân tộc.
    4.2. Khảo sát, phân tích và xác định Đặc điểm kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX trên phương diện cảm quan nghệ thuật và sự tự thể hiện của cái tôi tác giả.
    4.3. Khảo sát, phân tích và xác định Đặc điểm kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX  trên phương diện thể loại, giọng điệu, và ngôn ngữ sáng tác.
    Cuối cùng rút ra một số kết luận về đặc điểm kiểu tác giả nhà nho tài tử “cuối mùa” này.
5. Phương pháp nghiên cứu
    Luận văn vận dụng các phương phương pháp chính: Phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp thống kê - phân loại, phương pháp so sánh - loại hình, phương pháp cấu trúc - hệ thống để giải quyết vấn đề.
6. Đóng góp và cấu trúc của luận văn
6.1. Đóng góp
Thực hiện đề tài với những nhiệm vụ và quan điểm, phương pháp nghiên cứu trên đây, luận văn của chúng tôi là công trình thực sự đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề này một cách có tính hệ thống, toàn diện. Hy vọng luận văn sẽ tìm và xác định đúng đặc trưng độc đáo của kiểu tác giả nhà nho tài tử trong văn học Việt Nam nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX.
6.2. Cấu trúc của luận văn
Ngoài Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn được triển khai trong ba chương:
Chương 1: Nhà nho tài tử trên những chặng đường cuối cùng của văn học  nhà nho.
Chương 2: Cảm quan nghệ thuật và sự tự thể hiện cái tôi tác giả
Chương 3: Thể loại, giọng điệu và ngôn ngữ sáng tác

Ghi chú: Tài liệu này được thành viên thuvien24 đăng lên thư viện. Theo quy định điều khoản sử dụng, Thuvien24.com không chịu bất kỳ trách nhiệm nào đối với bản quyền tài liệu. Bạn tự cân nhắc trước khi tải tài liệu.
Xem bình luận
thanhdiem1307
Thanks
tamngahoanguyen
Sẽ chia sẻ cho mọi người biết về thuvien24.com
hathanhhoa
CẢM ƠN ANH/CHỊ, MÌNH ĐÃ NHẬN ĐƯỢC TÀI LIỆU THEO YÊU CẦU.
phanhaicuong
Cái này được nè, thanks
kimhoa_08
Xin cảm ơn
  • Tài liệu mới
  • Tài liệu nổi bật
  • Tài liệu liên quan
  • Tài liệu cùng người đăng
HỌC 700 TỪ VỰNG TIẾNG ANH QUA THƠ

HỌC 700 TỪ VỰNG TIẾNG ANH QUA THƠ

Lượt down: 0

Người đăng: quangchinh

THI CÔNG CHỨC MÔN TIN HỌC 2014

THI CÔNG CHỨC MÔN TIN HỌC 2014

Lượt down: 0

Người đăng: quangchinh