Thi pháp tự sự của Thượng kinh ký sự và Hoàng lê nhất thống chí Luận văn Thạc sỹ Ngữ văn

Thi pháp tự sự của Thượng kinh ký sự và Hoàng lê nhất thống chí Luận văn Thạc sỹ Ngữ văn

Khuyến mại Chính sách bảo hành

Thể loại: Khoa học, xã hội

Cập nhật:

Kiểu file: doc

Người đăng:

Điểm download: 400

Lượt tải: 8

để ủng hộ website nếu bạn thấy tài liệu này có giá trị, xin cám ơn!
Click
Chính sách đảm bảo Tài liệu này của thành viên thuvien24 và được Thuvien24.com đảm bảo. Xem chi tiết

MỤC LỤC

 

 

Trang

 

 

MỞ ĐẦU…………………………………………………………………………………...

1. Lí do chọn đề tài…………………………………………………………………….

2. Lịch sử vấn đề………………………………………………….……….....................

3. Mục đích nghiên cứu……………………………….……………….......................

4. Phạm vi nghiên cứu………………………………….….………………………….

5. Phương pháp nghiên cứu………………………………………………………….

6. Đóng góp của luận văn…………………………………………..……………….

7. Cấu trúc luận văn…………………….......................................................................

Chương 1. KHÁI NIỆM THI PHÁP TỰ SỰ. NHỮNG VẤN ĐỀ LIÊN QUANĐẾN NGHIÊN CỨU THI PHÁP TỰ SỰ CỦA HAI TÁC PHẨM........................

1.1 Khái niệm thi pháp tự sự……………..................................................................

1.2. Tác giả, nội dung và hình thức của Thượng kinh kí sự………….........

1.2.1. Tác giả…………………………………………………………………………….

1.2.1.1. Cuộc đời Lê Hữu Trác…………………………………………….............

1.2.1.2. Con người nhân cách Lê Hữu Trác.........................................................

1.2.1.3. Sự nghiệp sáng tác văn chương………………………………................

1.2.2. Nội dung của Thượng kinh kí sự …………………………………………

1.2.2.1. Giá trị hiện thực của Thượng kinh kí sự ……………………………...

1.2.2.2. Tâm sự của Lê Hữu Trác………………………………………………….

1.2.3. Hình thức của Thượng kinh kí sự …………………………………...........

1.2.3.1. Thể loại…………………………………………………………………….....

1.2.3.2. Kết cấu…………………………………………………………………………

1.2.3.3. Ngôn ngữ, giọng điệu……………………………………………………..

1.3. Tác giả, nội dung và hình thức của Hoàng Lê nhất thống chí…..…..

1.3.1. Tác giả …………………………………………………………………..……….

1.3.2. Nội dung của Hoàng Lê nhất thống chí ………………………..………

1.3.2.1.Miêu tả sự sụp đổ của tập đoàn phong kiến Lê - Trịnh và cuộc khởi nghĩa của Tây Sơn………………………………………………………………

1.3.2.2. Tư tưởng, thái độ của các tác giả Ngô gia văn phái………………

1.3.3. Hình thức của Hoàng Lê nhất thống chí …………………..…………...

1.3.3.1. Thể loại, kết cấu…………………………………………………………….

1.3.2.2. Ngôn ngữ, giọng điệu trong Hoàng Lê nhất thống chí …………..

 

 

Chương 2. THI PHÁP TỰ SỰ CỦA THƯỢNG KINH KÝ SỰ………………...

2.1 Mạch trần thuật…………………………..………………………………………..

2.2. Nghệ thuật thể hiện nhân vật của Thượng kinh kí sự………..……........

2.2.1. Vua chúa, quan lại…………………………………………………………….

2.2.2. Nhân vật “tôi” - chân dung tự họa của tác giả………………………..

2.3. Nghệ thuật miêu tả sự kiện……………………………………….……………

2.3.1. Miêu tả sự kiện theo thời gian……………………………..………………

2.3.2. Miêu tả sự kiện gắn với tâm trạng…………..…………………….………

Chương 3. THI PHÁP TỰ SỰ CỦA HOÀNG LÊ NHẤT THỐNG CHÍ……..

3.1. Mạch trần thuật…………………………………………………..…………........

3.2. Nghệ thuật thể hiện nhân vật………………………………………………….

3.2.1. Hệ thống nhân vật của Hoàng Lê nhất thống chí ……...……………..

3.2.2. Các nhân vật thuộc tầng lớp thống trị …………...………………………

3.2.2.1. Vua chúa……………………………………………………………………….

3.2.2.2. Thái hậu, quý phi, quan lại……………………………………………….

3.2.3. Các nhân vật thuộc triều Tây Sơn…………………………….…………..

3.2.4. Nhân vật đám đông..…………………………………………………………..

3.3. Nghệ thuật thể hiện sự kiện…………………………………….……………..

3.3.1. Nghệ thuật thể hiện sự kiện lịch sử………………………………..….......

3.3.2 Sự kiện được miêu tả có không gian và thời gian xác định…………

3.3.2.1. Sự kiện được thể hiện theo không gian xác định…………………..

3.3.2.2. Sự kiện được thể hiện theo thời gian ………………………………….

Chương 4. SỰ TƯƠNG ĐỒNG VÀ KHÁC BIỆT LỚN TRONG THI PHÁP TỰ SỰ CỦA HAI TÁC PHẨM……………………..…………………………………

4.1. Sự tương đồng. Nguyên nhân của sự tương đồng…………………….....

4.1.1. Sự tương đồng khi viết về các sự kiện lịch sử - xã hội……...............

4.1.2. Sự tương đồng khi viết về các nhân vật lịch sử……………………….

4.2. Sự khác biệt và nguyên nhân của chúng…………………………………...

4.2.1. Sự khác biệt khi viết về các sự kiện lịch sử - xã hội………….……..

4.2.2. Sự khác biệt khi viết về các nhân vật lịch sử…………..………..…….

KẾT LUẬN………………………………………………………………………………..

TÀILIỆUTHAM KHẢO…………………..…………………………………………

1

1

3

9

9

10

10

10

 

11

11

12

12

12

16

19

19

20

23

28

29

33

34

37

37

39

 

40

41

42

42

47

51

51

57

57

59

63

64

66

70

70

72

72

73

73

78

80

85

87

87

89

89

90

 

92

92

92

93

95

95

98

103

106

 


MỞ ĐẦU

 

1. Lí do chọn đề tài

1.1. Nghiên cứu thi pháp tự sự là nghiên cứu một trong những vấn đề chính yếu của tác phẩm tự sự. Nghiên  cứu tác phẩm tự sự dưới góc nhìn thi pháp học là một lĩnh vực nghiên cứu còn mới, nhất là khi so sánh với bộ môn thi học của Arixtote (lấy nghệ thuật thơ ca làm đối tượng chính) có bề dày lịch sử hơn hai nghìn năm. Tự sự học đã trở thành một bộ môn thu hút các nhà nghiên cứu ngữ văn. Tìm hiểu tác phẩm dưới góc nhìn thi pháp tự sự sẽ giúp chúng ta hiểu hơn giá trị của tác phẩm với tư cách là một sản phẩm nghệ thuật.

1.2. Kí sự và chí là hai loại tác phẩm có những điểm gần gũi: hiện thực được phản ánh trong tác phẩm, yếu tố thực và hư cấu... Trong thành tựu của văn học Việt Nam giai đoạn nửa cuối thế kỉ XVIII - nửa đầu thế kỉ XIX thì tiêu biểu hơn cả là văn xuôi tự sự, trong đó chủ yếu là văn kí sự. Thành tựu nổi bật về văn xuôi tự sự chữ Hán những giai đoạn trước là loại truyện chí quái và truyền kì, nghĩa là từ những truyện dân gian có nhiều yếu tố hoang đường, tác giả thể hiện bằng văn xuôi, từ Việt điện u linh, Lĩnh Nam chích quáiThánh Tông di thảo, Truyền kì mạn lục. Đến giai đoạn này, văn kí sự đã đạt được những thành tựu rực rỡ, biểu hiện sự quan tâm của con người trước những vấn đề, những biến cố xảy ra trong xã hội. Chính vì thế, văn học lúc này xuất hiện nhiều tác phẩm viết theo thể loại kí như Công dư tiệp kí của Vũ Phương Đề hoàn thành vào năm 1755, Tiên tướng công niên phả lục của Trần Tiến, Vũ trung tùy bút Châu phong tạp thảo của Phạm Đình Hổ, Tang thương ngẫu lục do Phạm Đình Hổ (dưới bút danh là Tùng Niên) và Nguyễn Án (dưới bút danh là Kính Phủ)… Ngoài ra văn học giai đoạn này còn có những bộ tiểu thuyết chương hồi viết bằng chữ Hán. Đó là bộ Namtriều công nghiệp diễn chí, còn gọi là Việt Nam khai quốc chí truyện, Tây Dương Gia Tô bí lục. Trong hai thể loại tiêu biểu đó, không thể không kể đến hai tác phẩm đặc sắc: Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác và Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái. Sở dĩ có được sự độc đáo đó là vì hai tác phẩm ra đời trong cùng một hoàn cảnh lịch sử, phản ánh một thời kì đau thương và hào hùng của dân tộc. Có lúc đọc tác phẩm này, dường như chúng ta lại thấy phảng phất tác phẩm kia nhưng thực ra chúng không tương đồng. Đó chính là nhờ những đặc sắc của mỗi tác phẩm. Thượng kinh kí sự  là “Tác phẩm kí nghệ thuật đích thực đầu tiên của văn học Việt Nam. Nó không chỉ là đỉnh cao, là sự hoàn thiện thể kí thời trung đại, mà còn là mực thước cho lối viết kí sau này”. Còn Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái nổi lên như một kiệt tác “tập đại thành của nền văn xuôi chữ Hán Việt Nam”. Đây thực sự là những tác phẩm nghệ thuật có ý nghĩa lớn đối với lịch sử văn học dân tộc. Nghiên cứu hai tác phẩm này dưới góc nhìn thi pháp học sẽ giúp chúng ta nhận thức sâu thêm giá trị vốn có của chúng với đặc trưng thể loại, sự gần gũi và khác biệt giữa hai tác phẩm thuộc hai thể loại tự sự có dung lượng lớn.

1.3. Thượng kinh kí sự Hoàng Lê nhất thống chí  tiêu biểu cho hai loại tác phẩm trên, cùng viết về một thời đại lịch sử nên có cơ sở nghiên cứu thi pháp của chúng trong sự đối sánh để nhận thức được những điểm tương đồng và dị biệt của hai tác phẩm góp phần nhận thức sự tương đồng và dị biệt của hai thể loại.

Thượng kinh kí sự Hoàng Lê nhất thống chí cùng viết về một thời kì lịch sử vừa đau thương vừa hào hùng của dân tộc, giai đoạn phân tranh quyền lực giữa các tập đoàn chính trị cuối thời Lê - Mạc, Trịnh - Nguyễn và cùng cuộc nổi dậy của nghĩa quân Tây Sơn đập tan các tập đoàn chính trị phong kiến trong nước và đánh đuổi hai mươi vạn quân xâm lược Mãn Thanh. Thời kì cuối Lê đầu Nguyễn (cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX) là một thời kì loạn lạc, đầy biến động dữ dội “thương hải tang điền”, quý tộc sống xa hoa, hưởng lạc, quan lại tham nhũng, lộng hành... làm cho cuộc sống nhân dân vô cùng đau khổ. Văn học thời kì ấy nói chung, Thượng kinh kí sự Hoàng Lê nhất thống chí nói riêng phản ánh sâu sắc hiện thực bấy giờ. Chính vì vậy, các nhà phê bình, nghiên cứu đánh giá đây là giai đoạn đạt được nhiều thành tựu rực rỡ nhất trong văn học trung đại nước ta. Trong văn học trung đại nói chung, văn xuôi tự sự thời kì cuối Lê đầu Nguyễn nói riêng không có tác phẩm nào như Hoàng Lê nhất thống chí Thượng kinh kí sự lại có sự gần gũi nhiều như vậy. Ngô gia văn phái và Lê Hữu Trác đã bộc lộ được tư tưởng sâu sắc, bày tỏ thái độ và cảm xúc bằng những bài thơ trữ tình hay bằng những ghi chép, miêu tả chân thực nhất để lại dấu ấn trong lòng độc giả yêu thích văn học trung đại.

1.4. Nghiên cứu Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác và Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Ngữ văn trong nhà trường phổ thông. Hai tác phẩm đều có những đoạn trích được đưa vào chương trình Ngữ văn, đoạn trích Quang Trung đánh tan quân Thanh trích Hoàng Lê nhất thống chí  của Ngô gia văn phái, Vào phủ chúa Trịnh trích Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác. Có thể nói, hai đoạn trích đã  thể hiện được nhiều giá trị của hai tác phẩm. Hiện nay số học sinh yêu thích môn văn ngày càng giảm, thậm chí một số học sinh không muốn học văn vì nhiều lí do khác nhau. Chính vì thế, giáo viên càng cần thay đổi phương pháp tiếp cận tác phẩm để tạo hứng thú học văn cho học sinh. Tiếp cận tác phẩm văn học dưới cái nhìn thi pháp học là một trong những phương pháp mới và khoa học  giúp học sinh nhận thức được những giá trị tinh thần của người xưa để lại và thêm yêu quý văn học nước nhà.

2. Lịch sử vấn đề

Đã có nhiều công trình nghiên cứu về Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác và Hoàng Lê nhất thống chí của Ngô gia văn phái. Tuy nhiên các nhà nghiên cứu chưa đối sánh thi pháp tự sự của hai tác phẩm.

Trong Văn học Việt Nam (nửa cuối thế kỉ XVIII - hết thế kỉ XIX), Nhà xuất bản Giáo dục năm 1999, Nguyễn Lộc đã phân tích khá sâu sắc những đặc điểm nổi bật của thể loại tiểu thuyết lịch sử. Nhà nghiên cứu khẳng định: “Các tác giả Hoàng Lê nhất thống chí viết về những sự kiện lịch sử vừa mới xảy ra chứ không phải những sự kiện lịch sử xa xưa, tất cả con người, sự kiện, năm tháng ở đây đều có thực chính xác, tác giả cố ý ghi chép một cách trung thành mà không bịa đặt một điều gì. Sáng tạo của nhà văn là trong rất nhiều sự việc bề bộn đã biết lựa chọn cái gì là tiêu biểu, là độc đáo và miêu tả nó một cách sinh động, linh hoạt, chứ không phải nhằm xây dựng những nhân vật, những tính cách để qua đó phản ánh bản chất của lịch sử” [29, 241]. Nguyễn Lộc nhấn mạnh giá trị nghệ thuật của tác phẩm: “Hoàng Lê nhất thống chí là một kí sự lịch sử. Có thể nói, thành công đầu tiên của tác phẩm này là nhà văn đã kết hợp được tương đối hài hòa chân lí lịch sử với chân lí nghệ thuật. Trong Hoàng Lê nhất thống chí tác giả không phải chỉ kể lại những gì đã xảy ra, mà kết hợp việc kể với việc miêu tả cái không khí xảy ra sự việc ấy” [29, 252]. Như vậy, Nguyễn Lộc đã khẳng định rõ thành tựu của văn kí sự trong văn học giai đoạn nửa cuối thế kỉ XVIII - nửa đầu thế kỉ XIX mà tác phẩm tiêu biểu là Hoàng Lê nhất thống chí. Kết luận đó đã phủ nhận quan niệm cho rằng Hoàng Lê nhất thống chí là một tiểu thuyết chương hồi của Việt Nam vì cho rằng trong Hoàng Lê nhất thống chí tiếp thu truyền thống chép sử theo lối biên niên của Trung Quốc. Hoàng Lê nhất thống chí có nhiều yếu tố tiểu thuyết nhưng chưa phải là một tiểu thuyết lịch sử. Nguyễn Lộc chỉ ra được tính chất thể loại và nghệ thuật thể hiện sự kiện, hình tượng xây dựng nhân vật của tác phẩm. Tuy nhiên nhà nghiên cứu chưa tiếp cận tác phẩm ở góc độ thi pháp tự sự.

Cũng trong công trình này, Nguyễn Lộc đã khẳng định một trong những thành tựu của văn học Việt Nam giai đoạn nửa cuối thế kỉ XVIII - đầu thế kỉ XIX là văn xuôi tự sự mà đặc biệt là văn kí sự: “Văn kí sự đạt được những thành tựu rực rỡ là biểu hiện của ý thức con người không thể dửng dưng những vấn đề, những biến cố xảy ra trong xã hội. Sử học phong kiến chỉ ghi chép việc làm của vua chúa, những việc quốc gia đại sự, không chép chuyện hàng ngày, chuyện sinh hoạt, cách viết khô khan, nên các nhà văn đã tìm đến loại văn kí sự… Thượng kinh kí sự là một tập bút kí đặc sắc của nhà y học nổi tiếng Lê Hữu Trác, ghi lại những điều tai nghe mắt thấy và tâm trạng của ông trong chuyến ra kinh thăm bệnh cho thế tử Trịnh Cán” [29, 26].

Trong Việt Nam văn học sử giản ước tân biên, tập 1 (Nhà xuất bản Đồng Tháp - năm 1996), Phạm Thế Ngũ viết về Hoàng Lê nhất thống chí như sau: “Tác giả họ Ngô thì chủ trương chép lại câu chuyện vua Lê thống nhất đất nước. Nhất thống có nghĩa là thu quyền hành về một mối. Nguyên từ khi trung hưng ở Thanh Hóa rồi ra Thăng Long, nhà Lê tuy làm vua song hầu nhưng chỉ có hư vị, các chúa Trịnh lập phủ riêng để xét đoán mọi việc quốc gia. Trong nước ta thời bấy giờ có vua lại có chúa, quyền bính không thống nhất. Đến hậu bán thế kỉ XVIII, sau khi Trịnh Sâm mất, kiêu binh làm loạn nhà chúa suy vi. Rồi Tây Sơn ra Bắc, Nguyễn Huệ lật đổ ngôi chúa đem quyền trị nước mà họ Trịnh chia đoạt, trả lại cho mình vua Lê. Đó chính là cái tựa đề Hoàng Lê nhất thống chí… Tuy là chép theo sát sự thật lịch sử, song muốn cho hấp dẫn, tác giả trình bày theo lối tiểu thuyết, chia làm 17 hồi, mỗi hồi có hai câu làm mào, cuối có hai câu kết thúc, tự sự có đoạn mạch, trên dưới liên lạc, tình tiết lại li kì, đọc qua thấy phong vị của một tiểu thuyết Tàu” [37, 277]. Ngoài ra, tác giả còn trình bày những băn khoăn về vấn đề ai là tác giả của Hoàng Lê nhất thống chí.

Trong công trình này, Phạm Thế Ngũ đã nghiên cứu thể loại kí và tác phẩm Thượng kinh kí sự. Tác giả đã dành hẳn một chương để viết về Thượng kinh kí sự. Trong chương này, ông tóm lược về tiểu sử Lê Hữu Trác, về hành trình chuyến đi, đặc biệt là không gian nơi phủ chúa. Phạm Thế Ngũ cho rằng: “Thượng kinh kí sự là một tác phẩm hiếm có và đặc sắc về mọi phương diện trong văn học chữ Hán nước ta xưa”. Bên cạnh đó, ông còn thấy được Thượng kinh kí sự cùng với một số tác phẩm tiêu biểu khác đã góp phần phản ánh bộ mặt xã hội phong kiến Việt Nam “Duy chỉ có mấy trang kí, nhất là ở tập du kí độc nhất vô nhị này, người đọc mừng rỡ bắt mạch thấy một chút gì sát thực, linh hoạt về nếp sống xưa cùng con người xưa” [37, 126].

Trần Đình Sử (1999) trong Mấy vấn đề thi pháp văn học trung đại Việt Nam đã khẳng định Văn học Việt Nam trung đại có ba bộ tiểu thuyết chương hồi, viết bằng chữ Hán. Đó là bộ Namtriều công nghiệp diễn chí, Tây Dương Gia Tô bí lục Hoàng Lê nhất thống chí. Tác giả cho rằng “Tiểu thuyết chương hồi viết bằng văn xuôi chữ Hán là một hiện tượng độc đáo của văn học Việt Nam trong bối cảnh các nền văn học cùng chịu ảnh hưởng văn học Hán. Khác với truyện truyền kì và khác với văn học Nhật Bản, Triều Tiên, tiểu thuyết chương hồi Việt Nam trung đại hầu như không đề cập đến tình yêu mà chỉ liên quan đến đề tài lịch sử. Đề tài lịch sử này theo nhận xét của Riftin về Hoàng Lê nhất thống chí thì không phải là lịch sử quá khứ mà là lịch sử đương đại của tác giả” [45, 358]. Trần Đình Sử  khẳng định: “Hoàng Lê nhất thống chí hoàn toàn theo mô hình chương hồi Trung Quốc. Mỗi hồi chứa đựng một số sự kiện chính, có một câu đối ở đầu hồi, tóm gọn nội dung sự kiện” [45, 359]. Khi nhận xét về thời gian nghệ thuật trong bộ tiểu thuyết này, nhà nghiên cứu cho rằng: “Hoàng Lê nhất thống chí có 17 hồi đã thể hiện một khung thời gian rất rộng từ chúa Trịnh Kiểm phò lập vua Lê Trang Tông (1533 - 1548) cho đến năm 1860 vua Tự Đức cho lập đền thờ các bề tôi vua Lê, gồm gần 300 năm. Nếu tính từ khi Trịnh Cán được sinh ra năm 1777 cho đến khi di hài vua Lê được đem về nước 1804 là chỉ có 27 năm được trực tiếp miêu tả trong truyện… Xét theo bố cục thời gian này thì gọi Hoàng Lê nhất thống chí là tiểu thuyết lịch sử biên niên là có cơ sở” [45, 382]. Trần Đình Sử khẳng định tác phẩm Hoàng Lê nhất thống chí là một tiểu thuyết chương hồi tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam.

Cũng trong công trình này, Trần Đình Sử cho rằng: “Khác với tạp kí, kí sự chọn cuộc hành trình với những cuộc gặp gỡ, làm việc, thù tạc, chẳng hạn như Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác. Đây thực sự là một tập kí đầy tính văn học - thuật việc tả lòng kết hợp chặt chẽ, miêu tả thì quan sát tinh tường, tỏ lòng thì trung thực nhân hậu, làm hiện lên rõ ràng một nhân cách thanh cao, trong sạch… Đặc sắc của thiên kí sự này là sử dụng người trần thuật ngôi thứ nhất, ghi lại những điều tai nghe mắt thấy của một con người cụ thể, tâm tư, tình cảm cụ thể, mức độ cá tính hóa cao, ít thấy trong các tập kí khác. Thiên kí sự này, đánh dấu trình độ kí sự văn học cổ điển Việt Nam đã đạt đến trình độ cao, có tính chất đột phá sáng tạo, bởi nếu như không nhầm thì chưa thấy tác phẩm tương tự trong văn Trung Quốc, một xứ sở sở trường về kí ngắn, tản văn ngắn” [45, 331]. Nhà nghiên cứu đã đánh giá cao tác phẩm này khi nhìn nhận nó trong thể loại và đối sánh với kí Trung Quốc.

Công trình Văn xuôi tự sự Việt Nam thời trung đại gồm ba tập truyện ngắn, kí, tiểu thuyết chương hồi do PGS. TS. Nguyễn Đăng Na biên soạn. Ở tập hai, tác giả đã nhìn nhận quá trình phát triển của thể loại kí, phân biệt kí với truyện và khẳng định vai trò, vị trí của Thượng kinh kí sự: “Thượng kinh kí sự là tác phẩm kí nghệ thuật đích thực đầu tiên của văn học Việt Nam. Nó không chỉ là đỉnh cao, là sự hoàn thiện thể kí thời trung đại, mà còn là mực thước cho lối viết kí sau này” [34, 46]. Nguyễn Đăng Na cho rằng: “Lê Hữu Trác hoàn toàn làm chủ ngòi bút, ông tự do tung hoành trên dòng sông cảm xúc của mình. Chưa bao giờ và chưa có một tác phẩm nào mà cái tôi cá nhân của tác giả bộc lộ một cách mạnh mẽ, rõ ràng  như ở Thượng kinh kí sự…Vì thế đọc hết Thượng kinh kí sự, khi tác phẩm khép lại rồi, hình tượng Lãn Ông hiện lên sừng sững: một thi nhân, một ẩn sĩ thanh cao, một danh y lỗi lạc đã đặt mình ra ngoài vòng cương tỏa, nghe hai chữ “công danh” thì sợ đến “dựng cả tóc gáy” bởi mắc vào rồi “Trời cứu cũng không thoát được” [34, 50]. Ngoài ra ông khẳng định: “Tác phẩm của Lê Hữu Trác chẳng chút vấn vướng gì đến văn học chức năng. Chỉ có một tâm hồn phóng khoáng, bản lĩnh tự tin, cá tính mạnh mẽ và tài năng thực sự người ta mới viết được kí và mới sáng tác những thiên kí tuyệt vời như Thượng kinh kí sự, tác giả đã kết hợp ở đó nhiều bút pháp nghệ thuật: du kí, nhật kí, hồi kí, kí phong cảnh… Đến Lê Hữu Trác, thể kí văn học đích thực đã thật sự ra đời tạo đà cho hàng loạt tác phẩm kí khác…” [34, 51]. Như vậy, Nguyễn Đăng Na đã khẳng định vị trí của Thượng kinh kí sự  trong nền văn học dân tộc nói chung và trong văn xuôi tự sự cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX nói riêng và đã khắc họa thành công chân dung danh y lỗi lạc Lê Hữu Trác.

Đánh giá Hoàng Lê nhất thống chí, Nguyễn Đăng Na cho rằng: “Với nhan đề Hoàng Lê nhất thống chí trước hết họ Ngô mặc nhiên khẳng định tác phẩm của mình là sử không phải là văn. Song khi đọc, ta không khỏi ngạc nhiên nhận thấy rằng, tác phẩm này không thuộc loại hình lịch sử mà thuộc loại hình văn chương, chẳng những thế nó còn là tác phẩm văn chương đặc sắc” [35, 89]. Tác giả khẳng định Hoàng Lê nhất thống chí là tiểu thuyết đầu tiên và duy nhất phá bỏ lối kể chuyện theo trình tự thời gian. Các nhà văn họ Ngô Thì đã vượt qua lối kể chuyện theo tuyến tính “văn xuôi tự sự quẩn quanh trong bút pháp viết sử, để đưa tiểu thuyết chương hồi tới bên kia bờ của văn học đích thực” [35, 89]. Ngoài ra, nhà nghiên cứu còn nhấn mạnh đây là tác phẩm duy nhất phản ánh một cách tuyệt vời phong trào Tây Sơn đã cùng lúc tiến hành hai cuộc cách mạng: lật đổ các tập đoàn phong kiến thống trị đương thời trong nước và đánh đuổi giặc ngoại xâm. Một thành công của Ngô gia văn phái là đã xây dựng thành công thế giới nhân vật và việc lựa chọn các sự kiện lịch sử, những xung đột gay gắt nhất trong một không gian nghệ thuật cực kì rộng lớn.

Nguyễn Đăng Na đã khẳng định giá trị nội dung, nghệ thuật của hai tác phẩm, từ đó khẳng định vị trí, vai trò của chúng trong nền văn học trung đại Việt Nam. Tuy nhiên công trình chưa tiếp cận hai tác phẩm dưới góc độ thi pháp tự sự.

Trên Tạp chí Văn học (số 7 - 1961), trong bài “Mối quan hệ lâu đời và mật thiết giữa văn học Việt Nam và văn học Trung Quốc”, tác giả Đặng Thai Mai cho rằng: “Một tập kí sự như cuốn Hoàng Lê nhất thống chí là một tập sáng tác có ý nghĩa tiểu thuyết lịch sử viết theo kiểu tiểu thuyết chương hồi của văn học Trung Hoa. Văn tự, văn thể là của Trung Quốc nhưng nội dung là của Việt Nam” [31, 10]. Như vậy, tác giả cũng đã chỉ ra được sự sáng tạo của tác phẩm Hoàng Lê nhất thống chí.

Năm 2009, tác giả Vũ Thanh Hà bảo vệ thành công luận án tiến sĩ với đề tài: “Thể loại tiểu thuyết chương hồi chữ Hán Việt Nam” tại Viện văn học Việt Nam. Trong luận án này, Vũ Thanh Hà đã giải quyết nhiều vấn đề liên quan đến tiểu thuyết chương hồi chữ Hán ở Việt Nam nói chung và Hoàng Lê nhất thống chí nói riêng. Đặc biệt là ở tính nguyên hợp của tác phẩm, ở góc độ tác giả, thể loại, nội dung tư tưởng và công trình đã xem xét được vấn đề Hoàng Lê nhất thống chí là tác phẩm văn học hay là một tác phẩm lịch sử.

    Tóm lại chưa có một công trình nào nghiên cứu đầy đủ thi pháp tự sự của Thượng kinh kí sự Hoàng Lê nhất thống chí trong cái nhìn so sánh, đối chiếu. Các nhà nghiên cứu nói đến hai tác phẩm này như một minh chứng về thể loại, giá trị hiện thực, giá trị nghệ thuật… tiêu biểu, xuất sắc của nền văn xuôi tự sự trung đại giai đoạn cuối thế kỉ XVIII - nửa đầu thế kỉ XIX.

3. Mục đích nghiên cứu

3.1. Nghiên cứu đề tài này nhằm làm rõ thi pháp tự sự của Thượng kinh kí sự và Hoàng Lê nhất thống chí, từ đó góp phần khái quát thi pháp tự sự của từng loại tác phẩm.

3.2. Chỉ ra sự tương đồng và khác biệt lớn của thi pháp tự sự ở hai tác phẩm.

3.3. Góp phần nhận thức sự tương đồng và khác biệt lớn của hai tác phẩm với sử kí thời trung đại khi phản ánh các nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử.

4. Phạm vi nghiên cứu

  Luận văn nghiên cứu thi pháp tự sự của Thượng kinh kí sự và Hoàng Lê nhất thống chí qua các văn bản chính sau:

4.1. Hoàng Lê nhất thống chí (Nguyễn Đức Vân - Kiều Thu Hoạch dịch chú thích, Trần Nghĩa giới thiệu), Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2005.

4.2.Thượng kinh kí sự (Bùi Hạnh Cẩn dịch), Nhà xuất bản Hà Nội, 1977.

5. Phương pháp nghiên cứu

5.1. Chú trọng đặc trưng thể loại kí và tiểu thuyết chương hồi trong tiến trình hình thành và phát triển thể loại văn học trung đại Việt Nam.

5.2. Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu văn học phổ biến như thống kê, tổng hợp, phân tích, đối sánh, phương pháp văn học sử.

5.2.1. Phương pháp văn học sử: xem xét các hiện tượng văn học trên trong quan hệ trực tiếp và mật thiết với lịch sử Việt Nam cuối thế kỉ XVIII - nửa đầu thế kỉ XIX.

5.2.2. Phương pháp đối sánh:

a. Đối sánh thi pháp tự sự của hai tác phẩm.

b. Đối sánh thi pháp tự sự của hai tác phẩm với cách tự sự trong sử kí Việt Nam trung đại.

6. Đóng góp của luận văn

       Luận văn nghiên cứu một cách hệ thống các phương diện cơ bản của thi pháp tự sự của Thượng kinh kí sựHoàng Lê nhất thống chí, việc đặt các kết quả nghiên cứu thi pháp của hai tác phẩm có nhiều thành tựu thuộc hai thể loại bên nhau đã làm sáng rõ hơn thi pháp tự sự của từng tác phẩm và của từng thể loại. Kết quả nghiên cứu của luận văn góp thêm cơ sở để xác định đóng góp của hai tác phẩm này cho văn học Việt Nam trung đại và có hướng thích hợp để đọc - hiểu các đoạn trích trong chương trình Ngữ văn trung học cơ sở và trung học phổ thông.

7. Cấu trúc luận văn

Ngoài Mở đầu, Kết luận, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 4 chương:

Chương 1: Khái niệm thi pháp tự sự. Những vấn đề liên quan đến nghiên cứu thi pháp tự sự của hai tác phẩm

Chương 2: Thi pháp tự sự của Thượng kinh kí sự

Chương 3: Thi pháp tự sự của Hoàng Lê nhất thống chí

Chương 4: Sự tương đồng và khác biệt lớn trong thi pháp tự sự của hai tác phẩm

Ghi chú: Tài liệu này được thành viên thuvien24 đăng lên thư viện. Theo quy định điều khoản sử dụng, Thuvien24.com không chịu bất kỳ trách nhiệm nào đối với bản quyền tài liệu. Bạn tự cân nhắc trước khi tải tài liệu.
Xem bình luận
nnthieu20
mong rằng bạn sẽ có nhiều bài hay như thế này nữa
duyenv
hy vọng website sẽ hỗ trợ cho các bạn trong công tác học tập và nghiên cứu.
Xin cảm ơn các thành viên đã đóng góp tài liệu để làm phong phú cho website này
Hy vọng các bạn sẽ đóng góp thêm để website của chúng ta ngày càng phong phú đầy đủ
muasaobang
BQT co gang up them nhieu nhieu tai lieu hay nua nhe! Cam on
  • Tài liệu mới
  • Tài liệu nổi bật
  • Tài liệu liên quan
  • Tài liệu cùng người đăng
Cấu hình wireless xác thực với radius server

Cấu hình wireless xác thực với radius server

Lượt down: 0

Người đăng: puti1996

BẢNG THỐNG KÊ CÁC XÃ Ở VIỆT NAM

BẢNG THỐNG KÊ CÁC XÃ Ở VIỆT NAM

Lượt down: 0

Người đăng: bosocthoi2010

Phương Pháp Marketing 4p Cty HABECO

Phương Pháp Marketing 4p Cty HABECO

Lượt down: 0

Người đăng: dungyenpro

Giáo trình cây cà phê và hồ tiêu

Giáo trình cây cà phê và hồ tiêu

Lượt down: 1

Người đăng: hvvang

Kỹ Năng Soạn Thảo Văn Bản

Kỹ Năng Soạn Thảo Văn Bản

Lượt down: 0

Người đăng: ngoclan_vp

Các khuyết tật thị trường

Các khuyết tật thị trường

Lượt down: 0

Người đăng: hocvienbho

20 Điều giáo viên nên biết

20 Điều giáo viên nên biết

Lượt down: 16

Người đăng: nndu79

GIÁO TRÌNH TRIẾT HỌC CHO HỌC VIÊN CAO HỌC

GIÁO TRÌNH TRIẾT HỌC CHO HỌC VIÊN CAO HỌC

Lượt down: 0

Người đăng: kakabinhminh